het boek in de pers

RECENSIES: van Volkskrant tot OVT, van Historisch Nieuwsblad tot SW-journaal

Er is over De proefkolonie inmiddels meer geschreven dan het toch bijna 400 pagina’s tellende boek zelf dik is. Een greep uit de persreacties.

KRANTEN – LANDELIJK

Volkskrant. In de week van verschijnen was De proefkolonie Cicero Keuze van de week.
‘Het mooie van De proefkolonie is dat de auteur er in slaagt in de huid te kruipen van de stichters van de Maatschappij en de eerste 52 kolonistenfamilies (…) De proefkolonie is een bijzonder boek. Schackmann schrijft helder, legt uit wat er uit te leggen valt en bezondigt zich niet aan gemakkelijke oordelen achteraf. Zijn verhaal leest dankzij het goed gepresenteerde archiefmateriaal als een oral history en maakt het mogelijk je te verplaatsen in zowel de lotgevallen van de kolonisten als die van de uiterst energieke Van den Bosch.’
De hele recensie valt te lezen op de Volkskrant-site.

Het Parool prees de ‘sappige anecdotes’ en de stijl. ‘Schackmann beschrijft de eerste periode van Frederiksoord in detail en een vlotte stijl, als een feuilleton, waarin de lezer gaandeweg een groot aantal ingezetenen leert kennen: vlijtigen en succesvollen, luiaards en dwarsliggers, ‘loopachtige’ vrouwen (die te veel bij elkaar buurten), ‘bronstige’ dochters, ‘braven’ en dronkaards.’

‘Arbeid adelt niet altijd’ stond er voorop de cultuurbijlage van het Nederlands Dagblad. Recensent Hans van der Ploeg noemt De proefkolonie ‘een leerzame en schitterend gecomponeerde studie’. Schackmann maakt gebruik van ‘goedgekozen citaten waardoor je het gevoel krijgt dat je zelf in de tijd terecht bent gekomen’.

In de Groene Amsterdammer werd het boek ‘een knappe prestatie’ genoemd. Politici en plannenmakers, die met enige regelmaat proefballonnen loslaten over opvoedingskampen van lastige jongeren of boerderijen voor junks, zouden volgens de recensent veel kunnen leren door dit te lezen.

Verder was Trouw de eerste die signaleerde dat de werkwoordstijd voor een historisch boek toch wel opmerkelijk is: ‘Het boek is in de tegenwoordige tijd geschreven en leest daardoor makkelijk’ en werd De proefkolonie in het NRC Handelsblad gebruikt voor een verhandeling over opvoeding door de eeuwen heen.

RADIO

‘Zeer de moeite waard’, noemde Michal Citroen van vpro’s O.V.T. De proefkolonie tijdens een geanimeerd gesprek met Wil Schackmann waaraan ook de andere studiogasten deelnamen. Het gesprek staat op de geschiedenissite van de vpro en valt via deze link te beluisteren.

‘Twee mannen onder paraplus in de regen’, zo begint Wim Noordhoek het radioverslag van zijn wandeling met Wil Schackmann door de voormalige proefkolonie in Frederiksoord voor het programma De Avonden. Hij prees vooral de ‘taalgevoeligheid’ van het boek. Zie het weblog van De Avonden bij 11 februari; het programma valt na te luisteren via de site van De Avonden of via de vpro boeken-site.

Met EO-verslaggever Maarten Hagg van het radioprogramma De Ochtenden maakte Wil Schackmann een wandeling door Frederiksoord, waarbij hij vertelde over de kolonie, haar bewoners en zijn passie voor het onderwerp. De uitzending valt helaas niet na te luisteren, maar een fotootje staat op de Ochtenden-site.

In een interview in het programma Podium van rtv Drenthe zei presentator Lucas Koops te hebben genoten van de ‘prachtige stukjes taal’ die in het boek staan. Bovendien: ‘Het wordt vaak beweerd, maar dit leest écht als een roman.’

De Groningse stadshistoricus Beno Hofman noemde het in zijn wekelijkse radiopraatje voor rtv Noord ‘een geweldig boek’. Verder positieve geluiden bij het programma ‘Het Overijssels Hart’ van rtvOost, en in het boekenprogramma van radio Zeeland meldde presentator Bob Lagaay dat hij zich uitstekend geamuseerd had met De proefkolonie. Hij noemde het bijzonder dat geschiedenis ook zo geschreven kan worden ‘dat er veel te lachen valt’.

HISTORISCHE BLADEN

‘Het komt niet vaak voor dat een historicus het leven van gewone mensen uit de tijd voor de twintigste eeuw kan beschrijven,’ aldus hoofdredacteur Frans Smits in een recensie in het Historisch Nieuwsblad.  ’Dankzij het rijke bronnenmateriaal van de Maatschappij van Weldadigheid lukt het Schackmann wel en daarom is zijn boek buitengewoon waardevol.’

Op de site Historien: ‘De proefkolonie is geen omgevallen kaartenbak, maar een prettig leesbaar verhaal. Met humor geschreven, en dat is geen vanzelfsprekendheid in de historische wereld. De mensen in Frederiksoord, zowel de stichters en bestuurders van de Maatschappij van Weldadigheid als de kolonisten zelf krijgen een ‘gezicht’. Frederiksoord wordt een wereld op zich, weliswaar uniek van opzet maar met de eigenschappen van de gewone wereld: ruzies, huwelijken en welvaartsverschillen tussen de inwoners.’ Zie verder deze link.

Ook in bladen van lokale en regionale historische verenigingen wordt het boek gesignaleerd en/of besproken. Oud-Dordrecht sprak van ‘een prachtig tijdsbeeld’, en het werd aanbevolen in ondermeer  Waardeel (Drenthe), De Schatkamer (Midden-Holland), Spuit Elf (Willemsoord), De Boerhoorn (Norg) e.v.a.

‘Vlot, boeiend en leesbaar’ noemde het blad Gens Nostra van de Nederlandse Genealogische Vereniging De proefkolonie. Het Centraal Bureau Genealogie: ‘een opeenvolging van korte, onderhoudende scènes uit het kolonistenleven’.

KRANTEN – REGIONAAL

‘Sappig boek wekt kolonie Frederiksoord weer tot leven’ kopte het Dagblad van het Noorden. Met als verdere beoordeling ‘een eigentijds verhalend geschiedenisboek in de traditie van Geert Mak’.
In het Haarlems Dagblad volgt Ko van Leeuwen vooral de in het boek beschreven belevenissen van de Haarlemse proefkolonist Johannes Molenaar; het artikel verscheen ook in het IJmuidens Dagblad en Noordhollands Dagblad. Verder was er lovende aandacht in ondermeer de edities West-Friesland en Waterland van het NoordHollands Dagblad, de Opregte Steenwijker Courant, de Meppeler Courant, en de Leeuwarder Courant had als kop ‘Proefkolonie Frederiksoord bleek luchtkasteel’.

DIVERS

De proefkolonie behoorde tot de ‘Boekentips’ in het blad Zin en behoorde ook tot de drie boeken die het blad Meridian had aanbevolen als ‘leukste uitgaven van de afgelopen tijd’.

Veel natuurlijk in de eigen omgeving (Groningen) van de schrijver: zowel de Beyumerkrant als de Regiokrant Groningen namen interviews af, het Dagblad van het Noorden gaf via een kortingsbon exemplaren goedkoper aan lezers, het blad Noorderbreedte meldde: ‘De beschreven eerste 52 proefkolonisten komen werkelijk tot leven,’ en Annette Timmer, presentatrice van De Literaire Hemel in Amer (Dr) beviel met name de afwisseling van oude en nieuwe taal in het boek.

De N(ederlandse) B(ond) v(an) P(lattelandsvrouwen) Vrouwen van Nu sprak van ‘een prachtig boek’, het SW-journaal voor werkers in de sociale werkvoorziening haalde uit het boek de overeenkomsten en verschillen met de tegenwoordige praktijk en noemde het ‘spannend’.

Het blad Gebladerte: ‘Schackmann heeft het voor elkaar gekregen om via een reeks historische bronnen een levensecht beeld te schetsen van de naar Frederiksoord gedirigeerde leden van de onderklasse, hun manier van leven en hun behandeling door de gegoede klasse. Hij heeft oog voor grappige details en laat iedereen in zijn waarde, ook de “weldadige” klasse. Een fascinerend boek.’ Zie verder deze link.